Bida Có Nguồn Gốc Từ Quốc Gia Nào?
Bida Có Nguồn Gốc Từ Quốc Gia Nào? Lịch Sử Hình Thành Và Phát Triển Của Môn Thể Thao Quý Tộc
Bida (hay còn gọi là bi-a, billiards) là một trong những môn thể thao giải trí phổ biến nhất tại Việt Nam và trên thế giới. Từ những quán bida vỉa hè đến các giải đấu chuyên nghiệp quốc tế, bộ môn này thu hút hàng triệu người chơi nhờ sự kết hợp hoàn hảo giữa kỹ thuật, chiến thuật và sự tinh tế. Nhưng bạn có biết bida có nguồn gốc từ quốc gia nào? Câu trả lời không đơn giản là một quốc gia duy nhất, mà là hành trình dài hàng thế kỷ từ châu Âu cổ đại đến các biến thể hiện đại ngày nay.
Trong bài viết này, chúng ta sẽ khám phá chi tiết lịch sử bida, nguồn gốc thực sự, sự khác biệt giữa các loại bida phổ biến (Carom, Pool, Snooker), và cách môn thể thao này du nhập vào Việt Nam.
Xem Thêm:
Nguồn Gốc Của Bida – Từ Trò Chơi Ngoài Trời Đến Bàn Chơi Trong Nhà
Bida không phải do một quốc gia duy nhất phát minh mà tiến hóa dần qua nhiều thế kỷ. Hầu hết các nhà sử học đồng ý rằng nguồn gốc của bida bắt nguồn từ châu Âu vào khoảng thế kỷ 14–15, cụ thể là Bắc Âu và Pháp.
- Thế kỷ 14 (khoảng năm 1340): Trò chơi ban đầu được chơi ngoài trời trên bãi cỏ, tương tự như croquet. Người chơi dùng gậy gỗ dài đẩy các quả bóng qua các vòng hoặc cổng. Ở Pháp, trò chơi được gọi là “bilhard”, ở Ý là “biglia”, ở Tây Ban Nha là “villota”, còn ở Anh là “ball-yard” (trò chơi bi trên sân).
- Năm 1469–1470: Vua Louis XI của Pháp được ghi nhận là người sở hữu chiếc bàn bida đầu tiên trong nhà. Chiếc bàn này được làm bằng gỗ, phủ vải xanh để mô phỏng màu cỏ, và được nâng cao khỏi mặt đất để chơi tiện lợi hơn. Đây là cột mốc quan trọng chuyển bida từ trò chơi ngoài trời sang trong nhà.
Vì vậy, nếu phải trả lời ngắn gọn bida có nguồn gốc từ quốc gia nào, câu trả lời chính xác nhất là Pháp – nơi trò chơi được định hình thành dạng bàn chơi hiện đại đầu tiên.
Sự Phát Triển Của Các Loại Bida Phổ Biến
Từ nền tảng chung, bida phân hóa thành nhiều biến thể với nguồn gốc và đặc trưng riêng:
- Bida Carom (Bida 3 băng, Bida không lỗ)
- Đây là dạng bida cổ điển nhất, vẫn giữ nguyên tinh thần ban đầu của billiards châu Âu.
- Sử dụng chỉ 3 bi (bi trắng, bi vàng, bi đỏ), bàn không có lỗ.
- Điểm được tính bằng cách làm hai bi kia chạm nhau (carom), thường yêu cầu chạm băng.
- Nguồn gốc chính: Pháp và các nước châu Âu lục địa từ thế kỷ 15–18.
- Ngày nay, Carom rất phổ biến ở Việt Nam, Tây Ban Nha, Hàn Quốc, Nhật Bản và các giải thế giới như UMB World Championship.
- Bida Lỗ (Pool – 8 bi, 9 bi, 10 bi…)
- Bàn có 6 lỗ (4 góc + 2 giữa cạnh dài), sử dụng 15–16 bi đánh số.
- Dễ chơi hơn, phù hợp giải trí đại chúng.
- Nguồn gốc: Phát triển mạnh ở Mỹ vào thế kỷ 19, từ dạng “pool” (hồ bơi – nơi người ta đặt bàn bida để đánh bạc).
- Pool trở thành biểu tượng của văn hóa Mỹ, với các giải như WPA World Pool Championship.
- Snooker
- Bàn lớn, 22 bi (15 đỏ + 6 màu + 1 trắng).
- Luật ghi điểm phức tạp, đòi hỏi chiến thuật cao.
- Nguồn gốc: Được phát minh năm 1875 tại Ấn Độ bởi sĩ quan quân đội Anh Neville Chamberlain (trong thời kỳ thuộc địa Anh). Ông kết hợp black pool và pyramid pool, đặt tên “snooker” (từ biệt danh dành cho lính mới).
- Sau đó được phổ biến tại Anh và trở thành môn thể thao chuyên nghiệp hàng đầu.
Tóm lại:
- Carom → Pháp/châu Âu cổ
- Pool → Mỹ (thế kỷ 19)
- Snooker → Ấn Độ (dưới ảnh hưởng Anh, 1875)
Bida Du Nhập Vào Việt Nam – Từ Thời Pháp Thuộc Đến Thời Hiện Đại
Tại Việt Nam, từ “bida” xuất phát từ cách phát âm tiếng Pháp “billiard” (/bijar/ → bida).
- Cuối thế kỷ 19 – đầu thế kỷ 20: Người Pháp mang bida đến Việt Nam, chủ yếu chơi ở các câu lạc bộ thượng lưu, quán cà phê sang trọng tại Sài Gòn và Hà Nội.
- Sau năm 1975: Bida lan rộng ra quần chúng, đặc biệt ở miền Nam với các quán bida nhỏ, bàn Carom 3 băng.
- Hiện nay: Việt Nam là cường quốc bida Carom châu Á, sản sinh nhiều cơ thủ hàng đầu thế giới như Trần Quyết Chiến, Phạm Phương Nam, Dương Anh Vũ… và thường xuyên đăng cai giải quốc tế.
Tại Sao Bida Vẫn Hấp Dẫn Hàng Thế Kỷ?
- Kỹ thuật cao: Yêu cầu sự chính xác, tính toán góc độ, lực đánh.
- Giải trí đa dạng: Từ giải trí gia đình đến thi đấu chuyên nghiệp.
- Không phân biệt tuổi tác, giới tính.
- Ở Việt Nam, bida còn là nơi giao lưu văn hóa, kinh doanh.
Kết Luận
Bida có nguồn gốc từ quốc gia nào? Câu trả lời chính xác là Pháp – nơi chiếc bàn bida trong nhà đầu tiên ra đời vào thế kỷ 15 dưới thời vua Louis XI, phát triển từ trò chơi ngoài trời Bắc Âu. Từ đó, các biến thể như Carom (Pháp), Pool (Mỹ), Snooker (Ấn Độ dưới ảnh hưởng Anh) đã hình thành, tạo nên bộ môn thể thao đa dạng ngày nay.
Nếu bạn đang tìm hiểu để chơi bida hoặc muốn trở thành cơ thủ chuyên nghiệp, việc nắm rõ lịch sử sẽ giúp bạn hiểu sâu hơn về môn thể thao quý tộc này. Hãy chia sẻ bài viết nếu bạn thấy hữu ích, và đừng quên theo dõi để cập nhật thêm về kỹ thuật bida, cơ thủ Việt Nam, cũng như các giải đấu lớn!
